Rapport over de dood van cameraman Stan Storimans in Georgië, 12 augustus 2008

[In 2008 publiceerde het ministerie van Buitenlandse Zaken een onderzoeksrapport naar de dood van RTL-camerman Stan Storimans in Georgië eerder dat jaar. Onderstaand de originele Engelstalige tekst*. Vreemd genoeg is deze niet meer te vinden op de website van Buitenlandse Zaken, noch die van de Tweede Kamer. Ik vind het via de ‘Wayback Machine‘, hdv]

Report of the Storimans investigative mission

The Hague

20 October 2008

Contents                                                                     Page

Introduction                                                                 3




Events leading up top the incident                         4

General situation in Gori on 11/12 August 2008

RTL team visit to Gori on 12 Augustus 2008

Reconstruction of events                                            5

Conclusions                                                                     7



There was great uncertainty regarding the circumstances surrounding the death of RTL cameraman Stan Storimans  in the Georgian city of Gori on 12 August 2008. Requests to both the Georgian and Russian authorities for information that might clarify the situation failed to yield useful information.


On 25 August 2008 the Minister of Foreign Affairs appointed a mission to gather factual information that could clarify the circumstances in which Mr Storimans died in the city of Gori on 12 August 2008. The mission was headed by former ambassador Mr A.P.R. Jacobovits de Szeged and former commander of the Royal Military and Border Police Lt. Gen. (Retd.) M.A. Beuving.


The mission conducted its investigation in Georgia from 29 August to 3 September 2008. The investigation included interviews with witnesses and with national and international authorities and organisations.

During a visit to Gori, local residents were interviewed, some of whom had been present during the incident. The damage that had been caused was also examined. A great deal of direct evidence had already been cleared away or moved in the period of nearly three weeks since the incident, but some materiel was secured nonetheless. The mission received a large quantity of indirect evidence, in the form of pho§to and video material, from journalists, security cameras and the Georgian authorities. The mission spoke to the Russian ambassador in Georgia and asked him to contact the Russian authorities responsible for operations around Gori on 12 August 2008. The mission was referred to the authorities in Moscow.

After returning to the Netherlands, the material was analysed with the assistance of the Ministry of Defence and the Netherlands Forensic Institute (NFI).

On 17 October 2008 the mission met with representatives of the Russian Ministry of Foreign Affairs and Ministry of Defence in Moscow and shared its findings with them. The Russian interlocutors did not respond to the findings in detail. They said that Russia did not have any information on the event and that they would thoroughly study the mission’s findings. They also expressed the hope that this issue would not adversely affect bilateral relations.

Events leading up to the incident

General situation in Gori on 11/12 August 2008

In the face of the Russian advance, all Georgian units hastily retreated. In the days leading up to 12 August, military targets in Gori were bombarded, during which blocks of flats next to a barracks complex were also hit. This resulted in several dozen casualties and fatalities. By 12 August, military and police units had abandoned Gori. Much of the population had also fled. A few elderly residents and some men who wanted to protect their shops and homes remained.

RTL team visits Gori on 12 August 2008

On 11 August, the RTL team, consisting of Mr Akkermans and Mr Storimans, was in Tbilisi. While there, they heard Gori and been deserted. They decided to visit Gori next day, and arranged for a taxi driver to take them there. The next morning they were joined by an Israeli journalist. The taxi containing Mr Akkermans, Mr Storimans and the Israeli journalist arrived in Gori at approximately 10:00 on 12 August. During their journey they had seen the bombardment of the hills around Gori but given the distance involved considered that this presented no danger. They examined several location in Gori, such as the the flats that had been hit, and also visited the hospital. At approximately 10:30 they stopped at the northeastern corner of the central square in Gori. Shortly before, two cars had collided on the deserted square a short distance away. The taxi drive, Mr Akkermans and the Israeli journalist stayed close to the taxi, where several other journalists had also gathered. Mr Storimans walked onto the square to shoot some footage, including the statue of Lenin. Mr Storimans was walking back to the taxi and had almost reached it when explosions occurred.

During the explosions, at least five people, including Mr Storimans, suffered fatal injuries. Several others were also injured; the Israeli journalist was seriously wounded, while Mr Akkermans and the taxi driver received minor injuries to their legs. Many buildings in the direct vicinity were hit and many windows were shattered. The buildings did not sustain any structural damage.  Two small craters were evident in the square immediately after the explosion, together with the remains of a then-unidentified missile. The taxi was also hit.

Reconstruction of events

The mission reconstructed the events on the basis of the material gathered. The main sources are as follows.

  • On-site investigation

During the on-site investigation, the mission was able to establish that the entire square and several nearby streets had been hit in the same manner. An area of around 300 by 500 meters was struck by small metal bullets measuring around 5 mm. It was deduced from the entry holes that the bullets were from multiple explosions, with on the ground and in the air. Bullets were removed from the walls and taken away for analysis. Photos were taken of various small craters, both on the square and in the nearby streets.

  • Analysis of photo and video material  

A large quantity of photo and video material from a variety of sources was made available to the mission. The main findings of the analysis are:

-Reuters captured the explosions on video, both from a distance and from inside the square itself. The explosions were also recorded by security cameras at two banks at the southern end of he square. Analysis of this material shows that the square and surrounding are were hit by about 20 explosions at around 10:45, and that each explosion scattered a large number of bullets. The explosions can be seen to occur with in the air and on the ground.

-Video material from various sources show that after the explosions on the Western side of the square, the head of a missile descended. The missile was photographed in detail by the Georgian authorities and simultaneously by teams from CNN and Sky News. Serial numbers can be seen on the underside of the missile head.

-Other photo material shows the carrier part of a rocket, which landed between blocks of flats in the direct vicinity of the square. Photos are also available from the Georgian authorities and from the NGO HALO Trust, which show that part of a rocket engine fell through a roof into a bedroom a few hundred meters from the square.

  • Analysis of other material

The 5 mm bullets, which the mission found in the walls in Gori, which mr Akkermans retrieved from the taxi, and one of which was found in Mr Storimans’ body during the autopsy, were further analysed by the NFI and proved to be identical both optically and in terms of composition. The autopsy revealed that the bullet had fatally damaged Mr Storimans’ heart and lungs.

The explosions are consistent with submunitions from a cluster weapon exploding on the ground and in the air. The submunitions scattered large number of small bullets designed to eliminate military personnel.

Weapons of this kind are typically deployed in locations where large numbers of unprotected troops are concentrated, such as rear areas or barracks. Structural damage to matériel does not occur.

Cluster weapons can be conveyed to the target in various ways – by rocket, aircraft or artillery grenade.

Based on the available footage, it was established that the rocket remains found in and around the square were from a SS-26 rocket. This is confirmed both by visual characteristics and by the serial numbers found on the fragments and visible in the photos.

The SS-26 is a modern tactical ballistic rocket which is inly found in the weaponry of the Russian Federation. These rockets are able to hit a specified target over a distance of hundreds of kilometers to within an accuracy of about ten meters.


Based on its investigation, the mission draws the following conclusions:

  • Stan Storimans died at approximately 10:45 on 12 August 2008 due to fatal injuries caused by a single 5 mm bullet from an anti-personnel submunition released by a cluster weapon.
  • The area around the square in Gori, measuring about 300 by 500 meters, was hit by a cluster weapon comprising about 20 exploding submunitions, which scattered large numbers of small bullets. Mr Storimans and at least four other people were fatally wounded. Several other people suffered serious or minor bullet wounds.
  • The cluster weapon must have been propelled by tactical ballistic rocket of type SS-26 from the Russian Federation.

The mission has established that these were the circumstances in which Mr Storimans died.



Statement by the Permanent Representative of the Kingdom of the Netherlands to the OSCE regarding the death of Dutch cameraman Stan Storimans on 12 August 2008

Geplaatst in Rusland, Russian Federation, Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Eerste Nederlandstalige artikelen over ‘novitsjok’

Eerste artikelen over ‘Novitsjok’ in de Nederlandse kranten. Gevonden op http://www.delpher.nl.

Rus: wapenakkoord misbruikt

Door Hans Geleijnse, correspondent in Moskou

Dr. Vil Mirzajanov schudt vertwijfeld het hoofd. Hij kan er absoluut niet bij dat het Westen vertrouwen schenkt aan de Russische handtekening onder de VN-Conventie op het Verbod van Chemische Wapens, die vorige maand in Parijs werd ondertekend. „De Conventie zal door onze generaals worden misbruikt om oude wapens op te ruimen en intussen door te gaan met de ontwikkeling van nieuwe”, weet Mirzajanov zeker.

Het wantrouwen van de scheikundige is gebaseerd op een kwart eeuw arbeid in het hart van chemische-wapencomplex van de Sovjet-Unie, dat nu onder Russische vlag opereert. Mirzajanov heeft geen vertrouwen in de effectiviteit van het nieuwe, in Den Haag te vestigen, VN-agentschap dat naleving van de conventie moet controleren met inspecties ter plekke. „Wie de formule voor onze nieuwe wapens niet kent, weet ook niet waar hij moet zoeken. Er is geen enkele garantie tegen schending van het verdrag”, zegt hij. Mirzajanov kreeg vorig iaar september genoeg van de sfeer van ‘leugens en bedrog’ waarin hij moest werken. Hij plaatste zn eigen ‘bom’, kreeg het aan de stok met de KGB en is nu zn baan kwijt, in afwachting van een proces. Mirzaianovs explosief bestond uit onthullende artikelen en interviews, de meeste samen met collega Lev Fjodorov.


Tot voor kort dacht hij dat Jeltsin niet volledig was geïnformeerd over de ontwikkelingen in de chemische sector. Nu zoekt hij de fout bij de Russische president zelf. „Hij heeft zich omringd met lieden als Koentsjevitsj. Mensen die eerst de chemische wapens ontwikkelden, daarvoor van Gorbatsjov de Lenin-prijs in ontvangst mochten nemen en nu diezelfde wapens zouden moeten vernietigen. Dat komt neer op opdracht geven aan de wolf om het konijn van griep te genezen”. De vraag waarom het Westen niet op Mirzajanovs onthullingen reageert, kan in Moskou in elk geval niet worden beantwoord. De Amerikaanse ambassade reageert op de bekende Sovjet^wijze: veel beloften om terug te bellen, maar er gebeurt niets, of de betrokken functionaris is afwezig. Mirzajanov wil best toegeven dat de grens tussen ‘gewoon’ chemisch onderzoek, bijvoorbeeld naar nieuwe pesticiden of kunstmest, en wapenresearch een zeer vage is. Hij sluit niet uit, dat het Westen evenmin brandschoon is. „Misschien protesteert Amerika daarom wel niet tegen zo ’n man als Koentsjevitsj. Misschien hebben beide kanten wel belang bij opruiming van milieugevaarlijke ineffectieve wapens en ontwikkeling van een nieuwe generatie. Per slot van rekening is het chemische wapen aanzienlijk goedkoper te produceren dan een nucleair of hitech conventioneel oorlogstuig”, zegt hij.

Gespleten tong

Volgens de beide wetenschappers praat Rusland aan de onderhandelingstafel met gespleten tong. Met Amerika werd in 1990 een verdrag tot vernietiging van chemische wapens afgesloten. Maar in 1992 werd rustig doorgewerkt aan ontwikkeling, test en produktie op kleine schaal van een supergevaarlijk nieuw chemisch wapen. Sterker nog: Mirzajanov weet ook zeker dat de chef van het chemische wapenprogramma, generaal Anatoli ïtoentsjevitsj, 25 miljoen dollar die de Amerikanen beschikbaar stelden voor vernietiging van chemische wapens, in de ontwikkeling van nieuwe stopt.

Mirzajanov, die in 1990 uit de Communistische Partij stapte, werkte in het Onderzoeksinstituut voor Organische Chemie en Technologie, gevestigd aan de Boulevard der Enthousiasten in Moskou. De laatste vijf jaar was hij directeur van de afdeling Maatregelen tegen Buitenlandse Inlichtingendiensten. Mirzajanov weet dus van de hoed en de rand als het gaat om afschermen van geheimen. Zn werk bracht hem, zegt hij, in zowat alle laboratoria, produktieplaatsen en testgebieden voor chemische wapens in het voormalige Sovjetrijk. Des te meer stoort het hem, dat het Westen, en vooral Amerika, niet heeft gereageerd op zijn onthullingen, terwijl de KGB hem nota bene arresteerde.


Maar nóg bezorgder is Mirzajanov over de verdere ontwikkeling van een nieuw, binair wapen. Binaire wapens bestaan uit twee chemische componenten die, met elkaar in aanraking gebracht, een uiterst effectief gifgas produceren. Volgens Mirzajanov is het wapen ontwikkeld in net chemische complex van de Wolga-plaats Tsjeboksarks, heeft het de codenaam Novitsjok (Nieuweling) en is het vele malen effectiever dan de Amerikaanse variant VX.

Volgens Mirzajanov is het tamelijk eenvoudig om de ontwikkeling en produktie van binaire wapens geheim te houden, omdat de chemische componenten afzonderlijk niet als potentieel wapen worden herkend. Ontdekking zou alleen mogelijk zijn, als de formule bekend is. Mirzajanov zegt die formule te kennen, maar wil hem niet onthullen.

Mirzajanov is gefrustreerd dat de onthullingen van Vladimir Pasetsjnik, een bioloog die in 1989 naar net Westen overliep, wel effect sorteerden. Pasetsjnik lichtte Amerika en Groot-Brittannië in over een omvangrijk programma voor de ontwikkeling van biologische wapens, dat onder de dekmantel van een onschuldig ogende firma, Biopreparat, werd gefinancierd. Niettemin had Moskou in 1975 een verdrag getekend dat biologische wapens geheel en al uitbande. BBC en Newsweek publiceerden recentelijk over de gevolgen: Boris Jeltsin moest na westerse aandrang zijn militairen tot de orde roepen. Hij vaardigde een speciaal decreet uit, dat het einde van Biopreparat tot gevolg zou moeten nebben. Mirzajanov: „En nog kunnen we er niet zeker van zijn dat dit programma ook werkelijk is gestopt”.

‘Veel meer’

„Ik heb gezegd dat in onze arsenalen veel meer chemische wapens liggen dan de 40.000 ton die we officieel hebben opgegeven. Waarom is eerst niet een grondige inventarisatie gevraagd voordat de Conventie werd ondertekend? Hoe kun je controleren of alles wordt vernietigd als ie niet eens op de hoogte bent van ac echte omvang? De papieren ziin gewoon vervalst, er staat 40.000 ton, in werkelijkheid is het 70.000 ton en misschien wel meer”, zegt Mirzajanov geëmotioneerd. Mirzajanov zegt dat het om veelal verouderde wapens gaat, vooral mosterd-,en zenuwgas. De produktie is al in de jaren twintig gestart en er is een continue stroom van duizenden tonnen per jaar, zegt hij. „Vaak weet het Westen dankzij spionagesatellieten beter waar de opslagplaatsen zijn dan onze eigen bevolking. Veel van die wapens zijn gewoon gedumpt, met alle risico’s voor het milieu”.

Langs de ‘rivier van de chemische dood’, de Wolga, van het zuidelijke Wolgograd tot het noordelijke Tsjeboksarsk, wemelt het van de chemische complexen. Sommige, zoals in Tsjapajevsk, zijn omgebouwd tot vernietigingsplaats. Maar volgens Mirzajanov is het maar goed dat de lokale bevolking daar in opstand is gekomen. Nog beter is net, dat het parlement twee weken terug niet akkoord is gegaan met door Koentsjevitsj voorgelegde plannen tot opruiming van de oude voorraden. „Het geld is er niet, de technologie evenmin. De vier door Koentsjevitsj en de zijnen voorgestelde plaatsen liggen dicht bij bevolkingscentra, de risico’s zijn enorm”, waarschuwt hij.


Voorlopig worstelt hij nog met de consequenties van zijn bekering van wapenontwikkelaar tot luider van de alarmbel. De schending van zijn beroepsgeheim kan hem op vijf tot zeven jaar gevangenisstraf komen te staan. Mirzajanov: „En zelfs als ik niet wordt berecht, of vrijgesproken kan ik er zeker van zijn dat de KGB mij en mijn gezin het leven onmogelijk zal maken. Vergis je niet, er is in Rusland wat dat betreft maar weinig veranderd”.

Z’n echtgenote en twee kleine kinderen luisteren in de woonkamer van de eng bemeten tweekamerflat ademloos mee. Mirzajanov: „Ik heb president Clinton over dit alles een persoonlijke brief geschreven. Ik heb hem om politiek asiel gevraagd voor mij en mijn gezin. Nee, ik heb nog geen antwoord gehad”.

(Leeuwarder Courant, 13-2-1993)


Verdacht politiek proces rond Russische chemicus

(Van onze redactie buitenland) AMSTERDAM – Begin deze week werd in Moskou het proces onderbroken tegen Vil Mirzajanov (59), een chemicus die in het verleden onderzoek heeft gedaan op het gebied van chemische en biologische wapens. De openbare aanklager wil een nieuw onderzoek in de zaak, waarbij de chemicus wordt beschuldigd van het publiceren van staatsgeheimen. De wetsartikelen waarop die aanklacht berust, zijn overigens nooit gepubliceerd. De zaak-Mirzajanov begon in oktober 1992, toen de inmiddels werkloze chemicus een artikel publiceerde in het Engelstalige weekblad Moscow News. Hij onthulde daarin dat hij vóór zijn ontslag had gewerkt aan de ontwikkeling van een chemisch wapen, dat werd aangeduid met de naam Novitsjok (Nieuwkomer). Novitsjok was volgens Mirzajanov een strijdgas, dat vijf maal krachtiger is dan alle tot nu toe bekende zenuwgassen. Het artikel meldde niet uit welke elementen het nieuwe gas was samengesteld, noch hoe het geproduceerd werd, maar de onthulling bracht de Russische autoriteiten wel in grote verlegenheid. Sinds 1987 hebben de Sovjetautoriteiten en hun Russische opvolgers luid verkondigd, dat zij de produktie van alle chemische en biologische wapens hadden gestaakt.

Maar kennelijk hadden zij verzwegen, dat er desondanks werd gewerkt aan nieuwe chemische wapens. Mirzajanov werd gearresteerd en opgesloten in de gevangenis Lefortovo in Moskou. Na twaalf dagen werd hij vrijgelaten en in staat van beschuldiging gesteld. Eind januari van dit jaar kwam de zaak voor een rechtbank in één van de buitenwijken van Moskou. Mirzajanov weigerde vrijwillig te verschijnen. “Dit wordt een schijnproces in de beste Sovjettraditie,” meende hij en hij verwees naar de nieuwe Russische grondwet, die het verbiedt ongepubliceerde wetten te gebruiken in een aanklacht. Hij werd opnieuw gearresteerd en ditmaal opgesloten in de zwaarbewaakte gevangenis Matrosskaja Tisjina. Van meet af aan werd het proces achter gesloten deuren gevoerd, tot groot ongenoegen van de Russische pers en van de organisaties voor mensenrechten als ‘Helsinki Watch’ en de Russische groep ‘Herinnering. Op één van de eerste dagen van het proces verzamelden zich enkele tientallen journalisten voor het gerechtsgebouw om een openbaar proces te eisen.

Ze werden verwijderd door agenten van het ministerie voor veiligheid, de opvolger van de KGB. Deze bezochten ook een aantal kranten om deze te ‘overreden’ af te zien van publikaties over de zaak. De correspondent in Moskou van de Amerikaanse Baltimore Sun werd zelfs meegenomen naar Lefortovo en daar langdurig verhoord. Daarop schreef het Russische dagblad Izvestia dat despotisme zichzelf handhaaft als het absurde wordt verheven naar het niveau van de wet. Deze week werd het proces dus onderbroken, maar Mirzajanov blijft voorlopig in hechtenis, zeer tot verontwaardiging van zijn verdediger, Alexander Asnis.

“Ik vind geen woorden om mijn teleurstelling onder woorden te brengen,” zei Asnis, nadat zijn cliënt geboeid de rechtszaal uit was geleid. De verdediger verwacht dat het nieuwe onderzoek ten minste een maand zal gaan duren. “Mirzajanov hoort helemaal niet in de gevangenis thuis.” Die mening lijkt ook een deel van de Russische regering toegedaan. De adviseur voor de nationale veiligheid van president Jeltsin, Joeri Batoerin, liet voor het begin van het proces al weten dat naar zijn mening de zaak tegen Mirzajanov ongrondwettelijk is. Maar kennelijk zijn er achter de schermen krachten werkzaam, die verhinderen dat de aanklacht wordt geseponeerd. De Amerikaanse Academie voor Wetenschappen in Washington, die de gebeurtenissen rond Mirzajanov op de voet volgt, heeft kernachtig het dilemma weergegeven waarvoor de chemicus zijn regering heeft gesteld: “Of de Russen ontwikkelen nieuwe zenuwgassen en hebben ons bedrogen, of zij doen het niet en dan hebben zij geen enkele grond om Mirzajanov te vervolgen.”

(Parool, 16-02-1994)

Geplaatst in Chemical weapons, Russian Federation, Soviet Union | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Defensie in het regeerakkoord kabinet Rutte-III

4.2 Defensie

De snel toenemende instabiliteit in de wereld waarin aard en omvang van dreigingen en crises in hoog tempo variëren, vergen een moderne en goed toegeruste krijgsmacht. Binnenlandse en internationale veiligheidsproblemen grijpen steeds meer in elkaar en steeds vaker zijn instabiele landen in de ‘ring van instabiliteit’ rondom Europa daarvan de oorzaak. Een veelzijdig inzetbare krijgsmacht die uitvoering kan geven
aan zijn grondwettelijke taken is het uitgangspunt. Daarvoor zijn investeringen nodig. De snel veranderende wereldorde vraagt van Nederland om in bondgenootschappelijk verband een relevante bijdrage te leveren om de internationale veiligheidsdreigingen het hoofd te bieden. In de eigen regio zal met Europese bondgenoten meer worden samengewerkt.

  • Het kabinet zal de investeringen in Defensie fors opvoeren. De investering loopt op tot ruim 1,5 miljard euro per jaar. De basisgereedheid wordt op orde gebracht, de operationele inzetbaarheid wordt vergroot en noodzakelijke investeringen in vervanging en vernieuwing van materieel worden toekomstbestendig
  • Het kabinet komt met voorstellen om de voorspelbaarheid en schokbestendigheid van de Defensiematerieelbegroting te vergroten, zoals een specifieke prijsindex of een structurele oplossing voor valutaschommelingen.
  •  Het kabinet formuleert een veiligheidsstrategie waarin binnen- en buitenlandse dreigingen, waaronder terrorisme, het hoofd worden geboden en die de huidige Internationale Veiligheidsstrategie vervangt. Ook actualiseert het kabinet periodiek de Defensienota waarbij zij rekening houdt met het planningsproces van NAVO en EU en de strategische keuzes van belangrijke bondgenoten. De Defensienota zal leidend zijn voor langetermijn-besluitvorming over de aanschaf en noodzaak van grote wapensystemen. Om de flexibiliteit en inzetgereedheid van de krijgsmacht te vergroten wordt het concept van de adaptieve krijgsmacht in de komende kabinetsperiode concreet uitgewerkt.
  • Internationale militaire missies volgen uit een geïntegreerde buitenland- en veiligheidsstrategie. Bij besluitvorming moet er rekening mee gehouden worden dat militaire missies voor langere duur en in voldoende omvang kunnen worden aangegaan. De investeringen in de krijgsmacht zijn mede hierop gericht.
  • Het kabinet zet in op verdere voortzetting van bilaterale en Europese samenwerking op het gebied van gezamenlijk(e) aankoop van materieel, opzetten van gezamenlijke opleidingen en trainingen en het poolen van bestaand militair materieel.
  • Het kabinet zet het beleid voort om met gelijkgezinde landen verdere afspraken over concrete bi- en multinationale samenwerking te maken met als doel elkaar te versterken en de inzetbaarheid van de gezamenlijke krijgsmachten te vergroten door verregaande interoperabiliteit.
  • Nederland blijft er in Europees verband op aandringen dat er zoveel mogelijk level playing field gaat ontstaan. Dit schept ruimte voor Europese productie en verkoop en onze innovatieve industrie. Nederland houdt zich daarbij nadrukkelijk het recht voor om bij aanbestedingstrajecten op het gebied van defensie de hiervoor relevante bepaling van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (art. 346)
    ruimhartig te interpreteren vanuit het perspectief van nationaal veiligheids- en economisch belang.
  • Ten behoeve van militairen die een handicap, trauma of andere aandoening hebben opgelopen tijdens hun missies naar het buitenland wordt binnen de begroting van Defensie een Nationaal Fonds Ereschuld van 20 miljoen euro in het leven geroepen.
  • Nederland dient te beschikken over een krijgsmacht die opgewassen is tegen technologisch hoogwaardige tegenstanders. Daartoe investeert het kabinet in een forse uitbreiding van cybercapaciteit en technologie bij alle krijgsmachtonderdelen en versterkt zijn rol in de digitale beveiliging en bewaking van Nederland
    vanuit zijn grondwettelijke verantwoordelijkheid.

    (Bron: regeerakkoord Rutte-III, 10 oktober 2017)

Geplaatst in Defensie | Tags: , , | Een reactie plaatsen

De verzwegen nederlaag van Nederland in Afghanistan

Tien jaar geleden behaalden Nederlandse troepen in Uruzgan een belangrijke overwinning op de Afghaanse Taliban in de provincie Uruzgan. In juni 2007 vielen de Taliban het administratieve centrum van Chora aan, een strategisch gelegen vallei ten noorden van de hoofdstad Tarin Kowt. In Chora zelf waren niet veel Nederlandse troepen. Kolonel van Griensven (nu Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht, toen commandant van de Task Force Uruzgan) stond voor een simpele keuze: terugtrekken of terugvechten. Hij koos voor dat laatste en gooide vrijwel alle gevechtseenheden van de Task Force in de strijd.

Nederlandse troepen in Chora

Bijna  de gehele Battle Group (totaal zo’n 400 man) verplaatste zich bliksemsnel naar de Chora-vallei en ging het gevecht met de Taliban aan. De zware pantserhouwitsers op Kamp Holland ondersteunden de troepen vanaf 30-40 kilometer afstand en er was vonden ook luchtaanvallen plaats door Nederlandse en Amerikaanse gevechtsvliegtuigen. Het werd een klinkende overwinning. De Taliban werden verjaagd en aan Nederlandse zijde viel maar één dode, niet eens door vijandelijk vuur. Sergeant-majoor Leunissen kwam om het leven doordat er een granaat voortijdig in zijn mortier ontplofte. Wel vielen er relatief veel doden onder de plaatselijke bevolking.

Vuursteun vanuit Kamp Holland. Foto: Defensie

De overwinning in Chora werd vanuit Den Haag breed uitgemeten. ‘De zwaarste slag van het Nederlandse leger sinds de oorlog in Korea van de jaren 50’ was een veelgehoorde zin die door het ministerie van Defensie werd gebruikt. Ook zou met de overwinning in Chora de ‘schande van Srebrenica’ zijn rechtgezet. Niet terugtrekken maar aanvallen en de lokale bevolking beschermen was het devies.

Veel minder aandacht (zeg maar: vrijwel geen) was er voor de grootste nederlaag van de Nederlandse troepen in Uruzgan, nog geen drie maanden later. Begin september 2007 begonnen de Taliban met de verovering van het district Deh Rawod, een van de andere ‘inktvlekken’ van de Task Force Uruzgan. Binnen de kortste keren hadden ze de Afghaanse militairen en politie verdreven uit de green zones, de landbouwgebieden van de plaatselijke bevolking. De Nederlandse en Amerikaanse troepen in het district konden weinig uithalen.

Volgens de vluchtelingenorganisatie van de VN, de UNHCR, had het Talibanoffensief zo’n tienduizend mensen in het district Deh Rawod van huis en haard verdreven. De UNHCR sprak van de grootste vluchtelingenstroom in de hele oorlog in Afghanistan tot dan toe. In kringen van de NAVO sprak men van de grootste terreinwinst die de Taliban waar ook in Afghanistan had geboekt sinds de komst van ISAF.

Gelukkig was er in Deh Rawod één Nederlandse journalist die de buitenwereld informeerde over het Talibanoffensief: Joeri Boom die destijds voor De Groene Amsterdammer werkte. Hij was al diverse keren in Uruzgan geweest en kon de ontwikkelingen goed duiden.

Joeri Boom krijgt schietles in Camp Hadrian

Tijdens het offensief werkte hij vanuit Camp Hadrian, het Nederlandse kampement in het district Deh Rawod. Zijn artikelen waren glashelder: er was in Deh Rawod sprake van een benarde situatie.  Zo benard dat hij zelfs schietles kreeg en een plaats kreeg toegewezen op de Hescowal rond Camp Hadrian, mochten de Taliban het kamp aanvallen. Persoonlijk ken ik  geen enkel ander voorbeeld tijdens de missie in Uruzgan dat een journalist semi-gemilitariseerd werd. Tekenend voor de situatie.

Korte tijd later bracht ik in het kader van een NAVO-reis naar verschillende delen van Afghanistan een bezoek aan Kamp Holland. Ik sprak er onder andere met de nieuwe commandant van de Task Force Uruzgan, kolonel Nico Geerts. Waarom de Taliban niet uit het district Deh Rawod werden verdreven, was mijn vraag. Het antwoord was eenvoudig “Daarvoor hebben we niet genoeg troepen hier”, zei Geerts. Daar kon de kolonel zelf natuurlijk niets aan doen. Het aantal Nederlandse troepen in Uruzgan was bepaald door het kabinet Balkenende-II. Dat heeft destijds de dreiging van de Taliban ernstig onderschat. Er kwamen lopende de missie ook geen wezenlijke versterkingen, dat lag in Den Haag allemaal veel te gevoelig.

De offensieven van de Taliban bij Chora en Deh Rawod toonden het nog iets aan: er was iets grondig mis met het vergaren van inlichtingen door de Task Force. Weliswaar waren de modernste middelen ingezet (Kamp Holland wemelde van de antennes) maar waar het aan ontbrak was humint, inlichtingen die onder de bevolking werden vergaard. Bij de start van de missie, zo blijkt uit onderstaande illustratie uit 2006*, had men nog geen idee hoe een groot deel van de bevolking van het district Deh Rawod tegenover de Taliban  stond. Het grote vraagteken in de kaart spreekt wat dat betreft boekdelen.

Stammen in het district Deh Rawod

Ik vraag me ook af of de Nederlandse Task Force wist hoe belangrijk dit district voor de Taliban was. Talibanleider Mullah Omar heeft er een groot deel van zijn jeugd gewoond (bij het plaatsje Kakrak, zie kaart). Tijdens het offensief in 2007 zou hij ook persoonlijk een kijkje zijn gaan nemen, wel vanaf de ‘veilige’, westelijke kant van de Helmand-rivier. Ook de toenmalige landelijke militaire commandant van de Taliban, Mullah Berader, kwam uit het district Deh Rawod. In de buurt van Kakrak vond trouwens in 2002 ook het beruchte Amerikaanse ‘bruilofsbombardement‘ plaats, waarbij zeker 30 burgers omkwamen waaronder familieleden van Mullah Omar. Dat was hij uiteraard niet vergeten. In de jaren ’80 vonden trouwens bij Deh Rawod ook felle gevechten plaats tussen troepen van de Sovjet-Unie (roodgekleurd in onderstaand kaartje) en de door het Westen gesteunde mujahedin.

Frontlinies bij Deh Rawod in de jaren ’80. Bron: U.S. Marine Corps

Mijn vertrouwen in de voorlichting door Defensie liep in 2007 door het gesjoemel over Deh Rawod een flinke knauw op. Er is niets aan de hand, het valt allemaal erg mee, zo luidde het devies in Den Haag. Ja, er waren een hoop mensen gevlucht, maar niet zo erg ver weg. Persoonlijk had ik meer vertrouwen in de meldingen van de UNHCR en het ISAF-hoofdkwartier. En vanaf dat moment geloofde ik nog maar weinig van de officiële defensievoorlichting. Motto: als je zo open bent over plaatselijke overwinningen, wees dat dan ook over plaatselijke nederlagen.

Nederland maakte plannen om het district Deh Rawod te heroveren. Maar bij de Amerikaanse en Afghaanse troepen maakten die plannen kennelijk weinig indruk. Nog voordat Nederlandse troepen in actie konden komen begonnen Afghanen en Amerikanen begin 2008 hun eigen offensief en mepten de Taliban het district uit. Totale afgang voor de Nederlanders…. Later dat jaar kon ik als eerste Nederlandse journalist een bezoek brengen aan het heroverde gebied.

Overleg met plaatselijke leiders in het heroverde gebied

Overleg met plaatselijke leiders in het heroverde gebied bij Deh Rawod. Foto: Hans de Vreij


*Bron: PRT Briefing, 2006

Geplaatst in Afghanistan, Defensie, Uruzgan | Tags: , , , , | 3 reacties

Nederlandse bijdrage aan de NAVO

(Transcriptie van een interview dat ik aan BNR Nieuwsradio gaf. Uitzending 15 maart 2017, 18:35, presentator Meindert Schut)

Naast al het verkiezingsnieuws hebben we het deze week over de NAVO. Belangrijk verkiezingsthema natuurlijk ook, en het is ook de week dat de NAVO haar jaarverslag presenteerde. Grote vraag: hoe groot is de rol van Nederland nog in die NAVO? Zijn we nog wel in staat onze taak als NAVO-lidstaat uit te voeren met een steeds kleiner wordende krijgsmacht die wordt geteisterd door bezuinigingen? Er wordt natuurlijk wel heel veel beloofd in de verkiezingsprogramma’s. We gaan er over praten met Hans de Vreij, hij is oud-correspondent in o.a. Berlijn en Brussel en defensiespecialist. Goed dat je er bent in de studio. Is onze krijgsmacht echt zo klein in vergelijking met andere NAVO-lidstaten? 

Vergeleken met de andere Europese NAVO-lidstaten heeft Nederland na Polen de kleinste krijgsmacht per hoofd van de bevolking. Dat is één probleem. Dan zou je nog kunnen zeggen: ‘klein maar fijn’, dus erg goed, maar dat is een ander probleem. Generaal Mart de Kruif, buiten dienst, de oude baas van de landmacht, zei van de week: “het is een verrot huis”.  Dat zijn zware woorden die een oud-generaal niet zomaar uit. Er deugt gewoon geen moer meer van.

Maar zijn die woorden terecht?

Ik vind van wel ja, ook als je kijkt naar de kritiek vanuit de NAVO zelf. Nederland kan een hele hoop dingen niet eer doen, puur om zuinigheidsredenen. Het meest maffe voorbeeld vind ik dat onze vier luchtverdedigingsfregatten zijn uitgerust met een fantastische radar, die in de ruimte ballistische raketten kan zien. Maar de eigen raketten om die aanvalsraket te onderscheppen die hebben we natuurlijk niet gekocht, want dat is véél te duur. Dat laten we de Amerikanen doen.

Daar schiet je dan letterlijk niet veel mee op. Maar als we dan zo klein zijn, ik heb vaak het idee we zitten in Mali en andere missies, dat het met onze jongens heel goed ging, en dat we daar een beetje trots op waren omdat we international echt meededen?


Hans de Vreij mee op patrouille bij Deh Rawod, Uruzgan. Op de achtergrond ‘Alexander Hill’, de plek waar volgens de legendes de troepen van Alexander de Grote de Helmand-rivier zijn overgestoken.

Mali is geen NAVO-missie, Uruzgan was dat wel. Ik ben daar ook een paar keer geweest en kan je vertellen: ook daar ging van alles totaal mis. Terwijl in de ene uithoek, Chora, het Nederlandse leger mooie sier maakte, “nou we hebben die Taliban mooi tegengehouden” werd in een andere uithoek, de Deh Rawod-vallei – die werd volkomen onder de voet gelopen. Ik vroeg toen aan de commandant: “Kunt u daar niets tegen doen?” “Nee, daar hebben we te weinig troepen voor.” Uiteindelijk moesten Amerikaanse en Afghaanse troepen dat gebied heroveren.

De PR was gewoon goed in die tijd misschien? Want er werd al die tijd gezegd, we zijn klein maar het is van de hoogste kwaliteit. 

Dat is niet zo, zegt de NAVO. En we zijn in feit in de afgelopen jaren voor de gek gehouden, onder andere door minister Hennis en premier Rutte die zeiden “we zijn aan het ombuigen, er is een koerswijziging, een trendwijziging.” Als je kijkt naar de netto-cijfers dan besteedt Nederland de afgelopen jaren minder dan één procent (van het bruto binnenlands product, hdv) aan Defensie. De ouderen onder ons hebben het wel eens over de ‘Gebroken Geweertje’-jaren in de jaren ’30. Het dieptepunt toen was 1,6 procent, daar broken riflezitten we nu vér onder.

In 2014 werd Nederland door de NAVO al op de vingers getikt vanwege het feit dat er te weinig aan defensie werd uitgegeven, waarom lukt het Nederland  niet om die krijgsmacht op orde te krijgen, de financiering ervan?

Omdat de kabinetten prioriteit hebben gegeven aan het op orde brengen van het staatshuishoudboekje en de ondersteuning van de euro. En vooral niet dingen doen die de kiezers in de portemonnee raken.

Maar goed, die crisis is in andere Europese landen ook aanwezig geweest, vaak nog wel harder dan in Nederland? 

Maar die geven ook net zo weinig uit. Hennis roept steeds: “Maar we werken heel nauw samen met Duitsland”- da’s waar, en met België, dat is ook waar. Maar die geven allebei ook weinig uit aan defensie. Er wordt wel geruild, maar het voegt geen enkele extra capaciteit toe aan de NAVO. Dat is voor de NAVO het probleem.

En daar heeft Trump natuurlijk ook op gewezen. 

Ja Trump heeft gezegd: “Jongens, jullie hebben beloofd: twee procent .” Die afspraak dateert oorspronkelijk uit 2004, en is formeel door alle lidstaten herbevestigd in 2014. En toch zie je  premier Rutte en minister Hennis roepen: “Ja, nee, maar het gaat er niet om hoeveel je besteedt maar hoe je het besteedt. Nee! Of je belooft: twee procent en dat doe je dan. Of je doet dat niet en zegt: “Fuck you! en we gaan onze eigen weg wel.

En dat is dus eigenlijk de boodschap kennelijk. Misschien niet zo diplomatiek, maar…

… Nederland is een trouwe NAVO-bondgenoot, een van de eerste lidstaten van de NAVO.  Heeft ook een paar belangrijke niche-capaciteiten. Ik noem de kernwapens die niet op Volkel liggen en straks in geval van een oorlog met Rusland door de F-35’s op Russische doelen moeten worden gedropt. Dat is een belangrijke taak. Als je kijkt naar de kritiek van de NAVO dan richt die zich niet zozeer op de marine of luchtmacht, daar zijn wel allerlei opmerkingen over gemaakt, maar op de landmacht. Want die is niet meer in staat een oorlog te voeren. Geen tanks, geen divisies, geen pantserbrigades meer.

Maar dat is het probleem van de NAVO zelf. Ik heb ooit in 2003 in Amerika een cursus gevolgd, ‘de Nieuwe NAVO’, gegeven door de NAVO. Want na de val van het IJzeren Gordijn en het uiteenvallen van het Warschau-Pact hadden ze iets van: “Wacht eens even, al die enorme legers met dienstplichtigen die zitten te wachten totdat de Russische tanks aan komen denderen over de Noord-Duitse laagvlakte, dat is niet meer. Waar we nu heen moeten dat zijn lichtbewapende expeditionaire troepen die snel naar het buitenland kunnen.”

Nederland heeft die les overgenomen en alle zware middelen weggedaan. Toen kwam Georgië 2008,  Rusland valt Georgië binnen en bezet een deel. Toen kwam de Krim in 2014, toen kwam Oost-Oekraïne in 2014.  En men realiseerde zich opeens dat de theorie van Poetin dat “overal waar Russen wonen, dat is eigenlijk van mij’, dat die ook kan gelden voor de NAVO-lidstaten Estland, Letland en Litouwen. Maar mocht die daar binnenvallen, dan heb je een echte oorlog. En dan zegt de NAVO: daar moeten we ons nu op gaan voorbereiden.  De echte, zware oorlog.

Er moet dus geld worden geïnvesteerd. Dat wordt ook door verschillende verkiezingsprogramma’s beloofd, door veel partijen. Je zegt marine en luchtmacht is nog wel redelijk, landmacht is echt niets meer. Moet daar dan ook het geld met name naar toe? Tanks kopen? 

Bizon Drawsko

Duits-Nederlandse ‘leasetank’ op oefening in Polen

We gaan er nu 18 leasen van Duitsland, die tegen het jaar 2020, over drie jaar dus, misschien operationeel zijn, misschien ook een jaar later. Dan hebben we ook nog 18 kanonnen – je kunt er niet eens Zuid-Limburg mee verdedigen. Er zal dus enorm geïnvesteerd moeten worden. Maar de ervaring leert dat het ombouwen van legers, dat kost tijd. Ik denk dat je moet rekenen tien jaar voordat de Nederlandse landmacht weer op orde is.

Maar om even een vies woord te gebruiken, is dat nog wel nodig of moeten we misschien denken: stop dat geld dan liever gelijk in de samenwerking in een Europees leger? Dat is dan het vieze woord dat  ik bedoelde.

Het probleem met een Europees leger is dat het geen kernwapens heeft, behalve Engeland en Frankrijk, maar die gaan die niet voor de EU inzetten, never. We zijn een club die wordt verdedigd door Pappa Amerika met z’n kernwapens. Zoals president Theodore Roosevelt in 1900 zei: “Talk softly and carry a big stick“.

Maar is dat juist niet het gevolg dat we zo weinig hebben geïnvesteerd in onze defensiemacht omdat we die bescherming voelen van Amerika? 

Natuurlijk. We konden rustig achterover leunen. Maar nu komt het punt met Trump. Ik vraag me af of Trump bereid zou zijn om kernwapens in te zetten ter verdediging van Estland of Letland – Litouwen is een ander verhaal, minder Russen. Ik denk het niet. Als Poetin dat ook denkt, dan gaan er hele rare dingen daar gebeuren. De NAVO zegt: OK, dan zetten we daar extra troepen neer, we noemen dat een nucleaire struikeldraad, allemaal Westelijke NAVO-troepen, ook een Nederlandse compagnie van 200 man. Ik ben heel benieuwd wat Poetin gaat doen.

Dat zal de toekomst uitwijzen. Nog even heel kort: Nederland heeft het niet op orde, dat weten we ook allemaal, maar wel al heel lang NAVO-lid natuurlijk, een van de eerste leden. Hebben we ook nog wat te vertellen binnen de NAVO? 

Ja, volledig, we zijn volwaardig lid van de NAVO. Het hoofd van het Militair Comité van de NAVO, een van de belangrijkste organen, is de Nederlandse generaal Jan Broeks. 



Geplaatst in Defensie, NAVO, Rusland, Uruzgan | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 1 reactie

‘Russian Spy and I’


The Palais des Nations in Geneva, Switzerland.

Chapter I: Opening Moves

“Excuse me, are you from the Soviet Union?” The question in Russian was almost superfluous. The man I addressed from behind was a typical homo sovieticus. The wrong suit and shoes, a typical haircut. The year: 1987. Location: the Palais des Nations, the European headquarters of the United Nations. He was looking at advertisements for ‘Apartments for Rent’. Thus began my contacts with Mikhail Petrukhov, KGB operative*.

Later Mikhail told me he thought at the time I was working for a Western intelligence service. Who else would address him from behind in the correct language? The answer was simple. I had studied Russian language and literature in university, and had a keen interest in the Soviet Union. Identifying him as a Soviet citizen was a piece of cake.

In the weeks that followed we met now and then in the UN coffee bar. Mikhail was a Soviet diplomat, accredited to the United Nations Office in Geneva, specialized in the UN development organization UNCTAD. But it soon turned out his real expertise lay in topics that had nothing to do with ‘Trade and Development’: human rights, nuclear weapons, Afghanistan, and other issues  popular in the late 1980s.

At first my contacts with this Soviet diplomat were no different than those with other diplomats in the Palais des Nations. You usually heard a bit more from them than at the boring weekly media briefings of the UN itself. But soon Mikhail made a mistake. We had lunch in an expensive restaurant. At the time I was a dead-poor freelancer, struggling to keep my head above water in one of the most expensive cities in the world.  Anyway, after the lunch the waiter presented the bill. I offered to pay. He paid, of course. But when we left he didn’t pick up the bill and left it on the table.

Now any Western diplomat would have taken the bill with him so he/she could declare it as expenses. And Soviet diplomats in those days did not have unlimited access to foreign (read: capitalist) currencies.  However, I had read that Soviet intelligence operatives of a certain rank had a monthly allowance of Swiss Francs, to be spent at their discretion.**

From that moment onward, I paid extra attention to what Mikhail said and did. My first job had been with the Dutch section of Amnesty International, an organization which was conscious of possible hostile activities of secret services. I picked up a few bits of useful information from them. Soon, Mikhail did something which betrayed his identity beyond doubt.

As far as journalists were concerned, the KGB worked mainly to develop ‘agents of influence’: journalists who were not paid by the KGB but did disseminate Soviet points of view. In addition, they analyzed the ‘targeted journalist’ in terms of possible blackmail: ‘kompromat‘ (compromising material). This especially held true for journalists who later might find themselves in an important position, such as press spokesman at a ministry.

In 1987, the UN Conference on Disarmament (CD) was negotiating a worldwide ban on chemical weapons. As hardly any other journalists covered this, I did, and soon became one of the ‘experts’ on this particular topic.  Doors that hitherto had been closed to me opened and there were invitations for interesting  chemical weapons-related UN trips to the Soviet Union and Japan.


The author of this article during a 1987 UN visit to the Soviet chemical weapons facility in Shikhany (Saratov oblast).

Then Mikhail made his opening move. “You know so much about chemical weapons”, he told me. “Would you be willing to write an article about the state of play at the CD negotiations for the internal magazine of our Ministry of Foreign Trade?” He added the article would have to be published under his name, of course.  Alarm bells were ringing all over the place. Internal magazine? Ministry of Foreign Trade? Under his own name? What to do? Mikhail had proven to be a reliable source of information. But this? I decided to proceed, while staying on the safe side. So, I made a summary in English of an already published article that I had written for the Dutch newspaper ’Trouw’.

A few weeks later he made another move that betrayed him. After yet another dinner in a busy restaurant in downtown Geneva he produced an big envelope from his jacket. “Here is the money for the article, they really liked it”. I waved my hands in front of me, conscious that there might be a guy with a camera elsewhere in the restaurant who could record a highly suspect event, to be filed under kompromat. I told Mikhail that I appreciated the useful information he provided now and then, as well as the free dinners. But taking money? No way!

Later I was contemplating Mikhail’s move while at my desk in the press room in the Palais des Nations. He had clearly gone too far. I consulted an American colleague whom I had often seen in the company of another Soviet diplomat. Turned out his story was almost an exact copy of mine: lunches, dinners, ‘forgotten’ bills, a request to do something for them. I decided it was time for a counter-offensive!

Chapter II: counter-offensive 

The occasion presented itself during a reception at the Soviet mission to the UN on the day the USSR commemorated the 1917 October Revolution. I scanned their ranks for someone higher in the hierarchy than Mikhail. Perfect suit and shoes, but a wrong hairdo and glasses led me to someone who turned out to be the First Secretary of the Permanent Representation to the UN. These were the Gorbachev years, so we talked about ‘Glasnost’ and ‘Perestroika’. “We like it”, I said, “but the behavior of the ‘organs'(read: KGB/GRU) is still old-fashioned.” And I told him about my experiences with Mikhail Petrukhov, without mentioning his name.

The diplomat veined innocence. “There are no KGB people in Geneva”, he said. “That may be”, I replied’, “but several colleagues of mine have the same experience as me, and the ACANU (association of UN journalists in Geneva) is considering to file a formal complaint.” Now this was untrue. I had consulted the chairperson of ACANU, a seasoned British journalist. But he said this was standard behavior of the Soviets. In retrospect, I think the man had been around the block a few times too many…

A few days later Mikhail Petrukhov called me on my UN extension number, something he had rarely done before. Coffee? Sure. The man turned out to be in panic. “What on earth did you tell them?”, he asked.  It turned out that my remarks at the reception had led to a emergency meeting at the Soviet UN mission. Diplomats were told the ‘the UN journalists’ had complained about the behavior of ‘the organs’. Not true, but who was I to complain?

I told him how stupid he had been, what with the forgotten bill; the request to write something for him, and the attempt to give me an envelope in a packed restaurant. “You are a pretty stupid spy”, I told him.  “I wonder what to do with you. Shall we have you extradited?”, adding that I knew the Geneva head of police through a colleague of mine, and that extradition could easily be arranged.

And there I head him cornered, so to speak. For KGB operatives and their families, Geneva was one of the most wonderful postings in the world.  Mountains! Skiing! A huge lake! Affluent! Clean air!

Mikhail became as meek as a lamb. We continued to be in touch until I left Geneva in early 1990. Now and then he’d spoon-feed me nice scoops which invariably turned out to be true. He never asked me to do something for him, with one exception.

CHAPTER III: Amnesty International

My first job had been spokesman of the Dutch section of Amnesty International (AI), at the time the largest of the organization. Mikhail knew that. And since the official AI representative in Geneva was new and inexperienced, he approached me about an issue which, in his view, was highly delicate. The idea of opening an official Amnesty International office in Moscow. In those years, the idea alone was outright revolutionary. Amnesty had bombarded the Soviet authorities for decades with petitions for political prisoners, and now an office?

We held quite a few sessions in which he asked me anything you’d want to know about AI. Who were the members, where did the money come from, who decided which countries were ‘targeted’? “Why don’t you read a few AI leaflets”, I proposed. No, he had to hear it from me directly. More dinners come question time…

One day he told me that the International Secretariat had sent a letter to the Soviet government, proposing to send a delegation to Moscow to discuss the possible opening of the local AI office there. “Tell them it doesn’t work that way”, Mikhail told me. “First they’ll have to talk on neutral ground with Fyodor Burlatsky  (Gorbachev’s troubleshooter at the time, hdv)”.

So, I called Amnesty’s international secretariat in London and passed on the message to their legal adviser, the late Sir Nigel Rodley. A long silence on the other side of the line. “How on earth do you know about that letter, it is highly confidential”, Nigel said.  I explained that I was just acting as a messenger boy for someone I believed to be a KGB operative.

Later, I heard that AI’s secretary-general had indeed met with Burlatsky in Paris, and that after a while AI got its office in Moscow. After the dissolution of the Soviet Union I heard that the ‘Amnesty International’ issue had been hotly debated between the KGB (against) and the ministry of Foreign Affairs (in favor).

Chapter IV. Aftermath

In 1991, after the Soviet Union ceased to exist, Mikhail was recalled to Moscow. But there was a sequel to my contacts with him. I had in the meantime moved to Prague, but often visited Geneva to see old friends. Two days after my arrival in 1991 (may have been 1992) I received a phone call. The spokesman of the US Permanent Representation. He invited me for lunch. Over coffee he talked business. “You knew so many Soviet diplomats. Could you make a list for me about who you think worked for the KGB?”

Politely I declined the invitation, and explained the only thing that interested me was whether information diplomats provided too me was correct. Instantly, the smile disappeared from his pockmarked face. “You were in touch with the most important KGB operative here in Geneva!”

That couldn’t have been Mikhail, I thought. It wasn’t. The Americans somehow knew (but that wasn’t rocket science) about my contacts with Anatoliy Shchekochikhin, the media spokesman of the Soviet delegation to the UN Conference on Disarmament. He never gave me false information, something I couldn’t say about his U.S. colleagues.  He was a ‘modern’ Russian who had never asked me anything odd, nor fed me false information. I must confess I did organize a private party for him once with two Swedish girls for him once, in a bungalow I had borrowed from a friend.  But rest assured. Nothing out of the ordinary happened.

I told my American interlocutor: ”If all Russian diplomats are like him, you needn’t worry”. But it was clear he didn’t appreciate my answer… Years later, in 2001, Anatoliy Shchekochikhin was one of 50 Russian spies expelled from the U.S., the largest persona non grata action since the end of the Cold War. And thanks to Google, Mikhail turned up later as a diplomat in Finland.

*KGB operatives don’t show you their ‘membership card’. I deducted his true profession through his behavior.  I never found out what he did in terms of ‘spying’. Obviously intelligence services in Geneva tried to find out negotiating positions at the UN, WTO, START talks etc. . Mikhail did tell me once they would, at night, copy research papers at the World Health Organization (WHO) in order to save money for the Motherland.

** In his 1995 autobiography, prominent KGB defector Oleg Gordievsky wrote that KGB operatives were encouraged NOT to ask for receipts in restaurants. “This rule derived from the KGB’s archaic believe that to ask for a copy of the bill was somehow infra dig; that it was more polished and cosmopolitan to wave away the invoice with the tip.”  (Next Stop Execution, The Autobiography of Oleg Gordievsky.)

*** One of the anecdotes I heard about after I had left Geneva was this: every diplomat who during the day had been in physical contact (read: shook hands) with a foreigner had to report in person that same day to the rezident (KGB boss) in the Permanent Representation. Shaking hands was of course a perfect method to pass a piece of paper or a microfiche. A so-called ‘brush-contact’. They didn’t trust each other very much…

**** Another anecdote concerns John Tower, a former Republican senator who was appointed as head of the US nuclear weapons negotiating team with the Soviets (START talks) in Geneva in 1985.  He was nominated to be the next US Secretary of Defense in 1989.

pickwick-barThen information popped up that Tower had been compromised by a KGB ‘swallow’ (female operative) while in Geneva. The initial scene of the action: the Mr. Pickwick bar at 80 Rue de Lausanne. The bar was just around the corner from the building on Avenue de France where the US arms control people worked at the time.

I don’t know the details of the kompromat the KGB gathered on Tower. But it must have been pretty serious. I read that the FBI called in the CIA to investigate John Tower and some of his fellow START negotiators, and that the CIA produced a 120-page report on the matter. In a unprecedented move, the Senate rejected his nomination by  47–53 votes.

[The title of this story refers to this 1966 hit of the Dutch pop group The Hunters.]

This article in Dutch

Geplaatst in Intelligence, Russian Federation, Soviet Union, United Nations | Tags: , , , , , , , | 3 reacties

Russian Spy and I

Tijdens de Koude Oorlog was de Zwitserse stad Genève op spionagegebied een van de wereldhoofdsteden. De KGB, GROe en de CIA waren er vanwege de tientallen internationale organisaties en de ontwapeningsonderhandelingen in de stad. Ook de geheime diensten van Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en veel derdewereldlanden waren vertegenwoordigd. En natuurlijk moesten de Zwitsers op hun beurt dat bonte gezelschap in de gaten houden. Ik werkte er een paar jaar als correspondent voor onder meer het dagblad Trouw en de Wereldomroep. Een blik in een schimmige wereld. Over slordige agenten, foute schoenen, een vergeten bonnetje van een diner, en de opening van een kantoor in Moskou van Amnesty International.

Russian Spy and I

Door Hans de Vreij

Ik vroeg in het Russisch: “Neemt U mij niet kwalijk, maar komt u uit de Sovjetunie”? Het antwoord wist ik eigenlijk al, want de man die ik van achteren aansprak vertoonde alle kenmerken van de homo sovieticus. Het verkeerde pak, foute schoenen, merkwaardige haarsnit. Plaats van handeling: het Palais des Nations, het Europese hoofdkwartier van de Verenigde Naties in Genève. Zo begon in 1987 mijn contact met Michail Petroechov., medewerker van de KGB, de geheime dienst van de voormalige USSR. De plaats van handeling was nogal banaal: de advertentievitrines in het gebouw. Michail keek er naar ‘woningen te huur’. Ik ook.

Palais des Nations, Genève

Later zou Michail me vertellen dat hij er zeker van was dat ik een westerse inlichtingendienst vertegenwoordigde. Wie anders spreekt iemand van achteren in de juiste taal aan? Michail kon niet weten dat ik hem dankzij mijn studie Russisch en een uitgebreide belangstelling voor de toenmalige Sovjet-Unie zonder veel moeite correct had geplaatst.

Een kopje koffie hier, een lunch daar, en het contact was gelegd. Petroechov was Sovjet-diplomaat, geaccrediteerd bij de Verenigde Naties in Genève en gespecialiseerd in de VN-ontwikkelingsorganisatie UNCTAD. Maar al snel bleek zijn werkelijke deskundigheid niet te liggen op het gebied van de ontwikkelingslanden. De man wist verbazingwekkend veel over mensenrechten, kernwapens, Afghanistan, en andere zaken die in die tijd actueel waren.

Kapitale fout

In het begin was het contact met deze Russische diplomaat niet anders dan de andere diplomatieke contacten die ik onderhield. Zo kreeg je als journalist soms wat meer te horen dan op de wekelijkse oersaaie persbriefings van de VN. Maar Michail beging al snel een kapitale fout. Hij had mij voor onze eerste gezamenlijke lunch uitgenodigd in een wat duurder Geneefs restaurant. Niet ongebruikelijk. Maar toen kwam de rekening. Hij betaalde, uiteraard. Maar vervolgens liet hij de rekening demonstratief liggen. Fout! Iedere westerse diplomaat of VN-ambtenaar had de bon meegenomen om de lunch te kunnen declareren.

Maar de Russen moesten in die tijd letterlijk iedere cent westerse valuta die ze uitgaven kunnen verantwoorden. Behalve één soort Russen: de medewerkers van de inlichtingendiensten KGB en GROe (de militaire inlichtingendienst), die vanaf een bepaalde rang en op bepaalde posten min of meer vrijelijk over buitenlandse valuta beschikten.* Vanaf dat moment was ik in de omgang met Michail extra op mijn hoede. Bij mijn eerste werkgever, Amnesty International, was men enigszins beducht voor belangstelling van de kant van buitenlandse inlichtingendiensten. Daar pikte ik het een en ander van op. En al snel ging Michail over tot een stap die hem definitief zou verraden.

Agents of influence

De KGB werkte, waar het journalisten betrof, aan het werven van agents of influence – mensen die niet door de KGB werden betaald, maar gebruikt werden om via de massamedia Sovjet-standpunten te helpen verbreiden. Bovendien werd gekeken of de persoon in kwestie chantabel was (of was te maken). Dat kon in de toekomst van pas komen, mocht de journalist in kwestie een belangrijke functie krijgen. In die dagen werd in Genève onderhandeld over een wereldwijd verbod op chemische wapens. Toevallig was ik in dat onderwerp gerold en aangezien vrijwel niemand anders er belangstelling voor had, kon ik me al snel tot de ‘top-experts’ rekenen. Deuren die eerder gesloten waren, gingen open. Er kwamen uitnodigingen van de VN voor leuke reisjes naar Rusland en Japan.

Ministerie van Buitenlandse Handel

Toen kwam de openingszet van Michail. “Je weet zoveel van chemische wapens”, zei hij op een dag. “Wil je niet voor het interne blad van ons ministerie een stuk schrijven over hoe het met de onderhandelingen gaat.” Het interne blad? Van het Sovjet-ministerie van buitenlandse handel, waar Michail officieel voor werkte? En het moest ook nog eens onder zíjn naam worden gepubliceerd? Het voorstel stonk een uur in de wind. Aan de andere kant: Michail had zich ontpopt tot een waardevolle bron voor informatie over van alles en nog wat. Dus wat te doen? Ik besloot op het voorstel in te gaan, maar aan de veilige kant te blijven door Michail alleen informatie te verstrekken die in Nederland al was gepubliceerd. Een samenvatting in het Engels van een artikel dat ik al in het dagblad Trouw had gepubliceerd.


De auteur van dit artikel tijdens een bezoek aan een basis voor chemische wapens in de Sovjet-Unie, 1987


Een paar weken later gebeurde dat waar ik op zat te wachten. Na afloop van weer eens een etentje in een druk restaurant in het centrum van Genève haalde Michail, net iets te demonstratief, een grote envelop uit zijn binnenzak. “Hier is het geld voor je artikel, het was erg goed, iedereen is tevreden”. Even demonstratief zwaaide ik met mijn handen van “nee, nee!” Ik legde hem uit dat ik er absoluut geen geld voor wilde hebben, en dat ik als armlastige freelance-correspondent al heel blij was met de nuttige informatie en de regelmatige gratis dinertjes. Maar in het openbaar een envelop aannemen van een Sovjet-diplomaat, dat ging even te ver, bedacht ik me.

De volgende dag besloot ik dat ik toch iets terug moest doen wegens deze al te openlijke poging tot comprotimeren. Ik raadpleegde een Amerikaanse collega die ik opvallend vaak in het gezelschap van een andere Russische diplomaat had gezien. Zijn ervaringen bleken een 1:1 kopie van de mijne. Tijd voor actie. De gelegenheid liet niet lang op zich wachten. De jaarlijkse ontvangst voor journalisten op de Sovjet-missie bij de VN ter gelegenheid van de verjaardag van de Oktoberrevolutie.


Na wat plichtplegingen met bekenden speurde ik naar de hoogst mogelijke Russische diplomaat die ik kon aanspreken. Dat was niet zo moeilijk: de combinatie van een goed pak, goede schoenen, maar een foute bril en haardracht voerde me naar de persoon die de Eerste Secretaris bleek te zijn. Ik legde hem uit dat wij journalisten erg tevreden waren over de toen nieuwe ‘Glasnost’ van Michail Gorbatsjov, maar dat het gedrag van ‘de diensten’ nog wel erg ouderwets was. En vervolgde met een korte samenvatting van het gedrag van Michail Petroechov, zonder overigens diens naam te noemen.

De Russische diplomaat veinsde onschuld. Er waren helemaal geen KGB-mensen in Genève, beweerde hij. “Dat kan wel zo zijn”, antwoordde ik, “maar verschillende collega’s hebben dezelfde ervaring als ik, en de journalistenvereniging overweegt een officiële klacht in te dienen”. Toegegeven, dat laatste was niet helemaal waar, maar het werkte wel.

Twee dagen later belde Michail me op bij de VN. Of we meteen even koffie konden gaan drinken. Hoogst ongebruikelijk, want we troffen elkaar bijna nooit in het gebouw van de VN. Maar de goede man bleek behoorlijk in paniek. “Wat heb je in vredesnaam gezegd?”, vroeg hij. De Sovjet-ambassadeur bleek daags na de receptie een spoedbijeenkomst van het voltallige personeel van de Permanente Vertegenwoordiging bij de VN bijeen te hebben geroepen. “De journalisten bij de VN hebben geklaagd over het gedrag van de KGB-mensen”, hadden ze te horen gekregen. Ook veel te kort door de bocht, maar goed.

Met nauwelijks ingehouden genoegen legde ik Michail uit welke fouten hij allemaal had gemaakt, met het bonnetje in het restaurant, de poging om me tegen betaling iets te laten schrijven, de envelop met geld in het restaurant. “Jij bent een hele domme spion, en ik vraag me nu af wat ik met je moet doen. Zullen we je door de Zwitserse autoriteiten laten uitwijzen”? En daarmee had ik hem te pakken. Want een KGB‘er is ook maar een mens en Genève was voor hen een fantastische post. De bergen om de hoek, een meer om te zwemmen en te zeilen, lekker eten en ga zo maar door.

Voor het eerst toonde Michail zich zo mak als een lammetje. En tot mijn vertrek uit Genève, begin 1990, hadden we nog een uiterst aangenaam contact. Hij gaf me bij tijd en wijle leuke primeurs die allemaal verifieerbaar correct bleken te zijn. En nooit meer vroeg hij mij iets voor hem te doen … op één uitzondering na.

Amnesty International

Mijn eerste baan was woordvoerder van de Nederlandse afdeling van Amnesty International. Dat wist Michail. En omdat de toenmalige officiële Amnesty-vertegenwoordigster in Genève pas nieuw en nog onervaren was, benaderde hij mij over een in zijn ogen zeer delicate kwestie. De opening van een officieel kantoor van de organisatie in Moskou. Je staat er nu niet meer bij stil, maar eind jaren ’80 was alleen het idee al revolutionair. Twintig jaar lang was Amnesty International de luis in Sovjet-pels geweest, en dan een eigen kantoor in Moskou?

Michail vroeg me honderduit over de organisatie. Wie waren de leden, waar kwam het geld vandaan, wie bepaalde het beleid. Standaardvragen zoals ik die in mijn Amnesty-tijd zo vaak moest beantwoorden. “Waarom lees je niet eerst een paar foldertjes”, suggereerde ik. Nee, hij moest het uit mijn eigen mond horen. Nog meer diners annex vragenuren.

Brief aan Moskou

Op een dag vertelde hij me dat het Internationaal Secretariaat van Amnesty in Londen in een brief aan de regering in Moskou het voorstel had gedaan om een delegatie naar de hoofdstad van de Sovjet-Unie te sturen om over dat nieuwe kantoor te komen praten. “Zeg ze maar dat dat zo niet werkt. Ze moeten eerst op neutraal terrein gaan praten met Fjodor Boerlatski”. Die was op dat moment de officiële troubleshooter van Gorbatsjov voor kwesties als de mensenrechten.

Ik belde Londen en bracht de boodschap over. Stilte aan de andere kant van de lijn. “Hoe weet jij in vredesnaam van het bestaan van die brief? Die is zeer vertrouwelijk!”. Ik legde uit dat ik slechts als boodschappenjongen optrad, en dat de boodschap afkomstig was van iemand waarvan ik aannam dat hij voor de KGB werkte. Ik hoorde er de dagen erna niets meer van, maar binnen enkele weken sprak de secretaris-generaal van Amnesty in Parijs met Boerlatski. Enige tijd later ging het Amnesty-kantoor in Moskou open.

Naar ik pas na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie van een Russische diplomaat hoorde, was dat kantoor onderwerp geweest van een felle strijd tussen de KGB (faliekant tegen) en Buitenlandse Zaken (voor). Met de steun van Gorbatsjov en Boerlatski had Buitenlandse Zaken uiteindelijk z’n zin gekregen.

In 1991 moest Michail uit Zwitserland vertrekken. Net als zoveel KGB-personeel werd hij na de mislukte coup tegen Gorbatsjov en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie naar huis teruggeroepen. Maar mijn contacten met hem kregen nog een staartje. Ik woonde inmiddels in Praag, maar kwam nog regelmatig in Genève. Zo logeerde ik kort na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bij een collega. Na twee dagen ging de telefoon. De perswoordvoerder van de Amerikanen. Uitnodiging voor een lunch. Tijdens het eten praatten we over koetjes en kalfjes, en bij de koffie kwam de aap uit de mouw. “Jij had altijd veel contact met de Russen, wie van hen werkte volgens jou voor de KGB?”

Belangrijkste agent

Beleefd wimpelde ik deze uitnodiging tot openhartigheid weg en legde uit dat ik tal van contacten had en dat alleen de vraag of die contacten nuttige informatie voor m’n werk opleverden me interesseerde. De ingebakken glimlach verdween van het gezicht van mijn Amerikaanse disgenoot. “Jij had anders wel contact met de belangrijkste man die de KGB hier in Genève had!”

Dat kan niet die nogal suffe Michail zijn geweest, dacht ik bij mezelf. En inderdaad: volgens de Amerikaan ging het om de perswoordvoerder van het onderhandelingsteam van de Sovjetunie inzake het toekomstig verbod op chemische wapens. Een deskundige en moderne Rus, waarmee ik inderdaad veel was omgegaan. Hij had me nooit vals voorgelicht, wat ik van de Amerikanen niet altijd kon zeggen. “Ach, als alle KGB-medewerkers als hij zijn, dan hoeven jullie je nergens zorgen om te maken”, zei ik. Maar bij de Amerikanen had ik het even goed verbruid…

PS: de chemische wapens-perswoordvoerder annex KGB-medewerker Anatolij Sjtsjekotsjichin zou jaren later weer in het nieuws komen. Hij was een van de vijftig Russische diplomaten die in 2001 wegens spionage groepsgewijs de Verenigde Staten werden uitgegooid. Het laatste wat ik dankzij Google van Michail Petroechov vernam was dat hij als diplomaat in Helsinki werkte.

* Later las ik de memoires van Oleg Gordievsky, de belangrijkste KGB-MI6 dubbelspion uit de Koude Oorlog. Hij schrijft daarin dat het niét meenemen van het bonnetje tot de ‘huisstijl’ van de KGB behoorde. Men achtte het beneden hun waardigheid om de rekening op  te pakken. (“This rule derived from the KGB’s archaic believe that to ask for a copy of the bill was somehow infra dig; that it was more polished and cosmopolitan to wave away the invoice with the tip.”) – Next Stop Execution, The Autobiography of Oleg Gordievsky.

Engelstalige versie van dit artikel

Geplaatst in Chemical weapons, Intelligence, Rusland, Russian Federation, Verenigde Naties, weapons of mass destruction | Tags: , , , , , , , | 1 reactie